Vuurwerk en fijnstof tijdens de jaarwisseling

Elk jaar opnieuw is het te zien in de meetdata: rond middernacht op oudejaarsavond schiet de fijnstofconcentratie omhoog als nooit tevoren. Waarden die normaal gesproken tussen de 10 en 30 microgram per kubieke meter schommelen, bereiken in steden soms 200 tot 900 µg/m³ in de eerste uren van het nieuwe jaar. Dat is geen storing in het meetsysteem. Het is vuurwerk.

Hoe groot is de uitstoot precies?

Vuurwerk is niet de grootste bron van fijnstof in Nederland gemeten over een heel jaar, maar het is verreweg de meest geconcentreerde. Volgens gegevens van de Emissieregistratie is het afsteken van vuurwerk verantwoordelijk voor circa 5 procent van de totale jaarlijkse PM10-uitstoot in Nederland, in slechts enkele uren tijd. Voor PM2.5 gaat het om circa 4,5 procent van de jaaruitstoot.

Ter vergelijking: het wegverkeer legt dit percentage over een heel jaar neer. Vuurwerk doet het in ongeveer twee uur.

Wat meten de stations precies?

Het RIVM meet continu via het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit. De jaarwisselingsdata laten elk jaar een scherpe piek zien, maar de exacte hoogte verschilt per locatie en weertype. Bij de jaarwisseling 2024/2025 registreerde het stedelijk gemiddelde van de meetstations in de eerste uren na middernacht een piekconcentratie van 209 µg/m³ voor PM2.5. In Den Haag piekte het zelfs tot 908 µg/m³.

Bij de jaarwisseling 2025/2026 was de piek in Veldhoven het hoogst gemeten, met 530 µg/m³ PM2.5. Dat het iets lager was dan het jaar ervoor had deels te maken met windsterktes op dat moment. Hoe harder de wind, hoe sneller de rook verdwijnt. Bij windstil weer of inversie (een warme luchtlaag boven koude lucht die de vervuiling insluit) kunnen concentraties nog hoger oplopen en langer aanhouden.

Jaarwisseling	Hoogste gemeten PM2.5	Locatie
2023/2024	~400 µg/m³ (schatting stedelijk gem.)	meerdere steden
2024/2025	908 µg/m³	Den Haag
2025/2026	530 µg/m³	Veldhoven
WHO jaargemiddelde norm PM2.5	5 µg/m³	richtwaarde

Wat opvalt: het fijnstof dat vrijkomt bij vuurwerk zit bijna volledig in de fractie kleiner dan 2,5 micrometer. De PM2.5- en PM10-waarden zijn op die momenten bijna even hoog, wat de bijzondere aard van vuurwerkfijnstof illustreert. Normaal gesproken is PM10 altijd hoger dan PM2.5, omdat PM10 ook de grovere deeltjes omvat. Bij vuurwerk is er nauwelijks een grovere fractie, want het gaat om fijn verbrandingsresidu en metaaloxiden.

Wat zit er in vuurwerkfijnstof?

Vuurwerk is chemisch gezien een complexe cocktail. De kleurende effecten komen van metaalzouten: strontium voor rood, barium voor groen, koper voor blauw. Al die stoffen komen na verbranding terecht in de fijnstofwolk. Vuurwerkrook bevat naast roetdeeltjes ook:

• zware metalen zoals lood, cadmium en koper
• kaliumperchloraat en andere oxidatoren
• polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK's) uit onvolledige verbranding
• zwaveldioxide en stikstofoxiden

Dit maakt vuurwerkfijnstof qua samenstelling anders dan verkeers- of houtroekfijnstof. De gezondheidseffecten zijn dan ook breder dan alleen longprikkeling.

Gezondheidseffecten

De smog rond oud en nieuw duurt gelukkig kort, doorgaans één tot drie uur in de buitenlucht voordat wind en verdunning de concentraties terugbrengen. Maar in die uren ademen mensen op straat of in de buurt van vuurwerkgebieden lucht in die tien tot honderd keer vervuiler is dan normaal.

Korte blootstelling aan zulke pieken kan leiden tot:

• hoesten, piepende ademhaling en kortademigheid
• oogirritatie en loopneus
• verergering van astma- of COPD-klachten
• bij hart- en vaatpatiënten: verhoogde kans op een cardiovasculaire episode

Het Longfonds adviseert mensen met longaandoeningen jaarlijks om op oudejaarsavond binnenshuis te blijven, ramen en deuren gesloten te houden en bij klachten inhalatiemedicatie bij de hand te hebben. Bekijk de pagina over gezondheid en luchtkwaliteit voor meer informatie over kwetsbare groepen.

"Het fijnstof dat bij het afsteken van vuurwerk vrijkomt, zit bijna volledig in de PM2.5-fractie. Dit ultrafijne stof dringt diep door in de longen en kan ook de bloedbaan bereiken." (RIVM)

Weersinvloed op de ernst van de smog

Geen enkel jaar is hetzelfde, en dat komt voor een groot deel door het weer. De drie belangrijkste weerfactoren die de ernst van vuurwerksmog bepalen zijn:

• Windsnelheid: bij een krachtige wind (meer dan 5 meter per seconde) wordt de rook snel verdund en verspreidt de piek zich over een groter gebied. De concentraties dalen dan sneller terug naar normaal.
• Temperatuurinversie: bij inversie is de lucht op hogere hoogte warmer dan aan de grond. Dat werkt als een deksel: de rook kan niet opstijgen en blijft laag hangen. Dit scenario leidt tot de hoogste concentraties en de langste duur van de smog.
• Neerslag: regen vlak na middernacht spoelt deeltjes uit de lucht. Een vochtige jaarwisseling is wat dat betreft gezonder, zelfs als het minder feestelijk aanvoelt.

Het RIVM geeft elk jaar op 31 december een vooruitblik op basis van de weersvoorspellingen. Als inversie verwacht wordt, is het advies aan gevoelige groepen extra indringend om binnenshuis te blijven.

Het debat: lokaal verbod of landelijk beleid?

In Nederland is particulier vuurwerk bij de jaarwisseling nog toegestaan, al zijn de regels de afgelopen jaren aangescherpt. Zwaar knalvuurwerk (F3 en F4) is al verboden voor particulieren. Gemeenten kunnen zelf vuurwerkvrije zones instellen, en steeds meer steden doen dat rond ziekenhuizen, verzorgingshuizen en drukke pleinen.

Tegenstanders van een landelijk verbod wijzen op de tradities en de praktische handhavingsproblemen. Voorstanders verwijzen naar de gezondheidskosten, de overlast en de brandwondenletsels. Het RIVM publiceert elk jaar na de jaarwisseling de meetresultaten, zodat het maatschappelijk debat gevoed wordt met feitelijke data.

Internationaal is de trend gemengd. In landen als Duitsland en Finland bestaat particulier vuurwerk ook nog, zij het met beperkingen. Engeland heeft minder regulering dan Nederland, maar steeds meer steden organiseren centrale vuurwerkshows als alternatief. De luchtkwaliteitswinst van een volledig landelijk verbod is op jaarbasis beperkt (want het gaat om circa 5 procent van de jaaremissie), maar voor de piekmomenten en de bijbehorende gezondheidsklachten kan het een significant verschil maken. Op de pagina over normen en grenswaarden lees je hoe vuurwerkpieken zich verhouden tot de officiële luchtkwaliteitsnormen.

Vuurwerk en andere luchtverontreinigende stoffen tegelijk

Fijnstof is de meest in het oog springende component van vuurwerkrook, maar het is niet de enige. Bij de verbranding komen ook stikstofoxiden, koolmonoxide en vluchtige organische stoffen vrij. Op zichzelf zijn die korte pieken beperkt schadelijk voor mensen zonder aandoeningen, maar in combinatie met al aanwezig fijnstof (door kou en windstilte in de winter) kan de totaalbelasting fors zijn.

Dat is ook te zien in de NO2-metingen rondom de jaarwisseling: die stijgen ook, zij het minder spectaculair dan PM2.5. Voor mensen die meer willen begrijpen over wat de luchtkwaliteitsindex op die momenten aangeeft, biedt de uitleg over de LKI houvast bij het interpreteren van de meetdata.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt de vuurwerksmog?

Dat hangt sterk af van de wind. Bij een stevige bries daalt de fijnstofconcentratie binnen een uur of twee terug naar normale waarden. Bij windstil weer of temperatuurinversie kan de smog twee tot vier uur aanhouden. In binnensteden, omgeven door hoge gebouwen, verspreidt de rook trager dan in open gebieden.

Moet ik op oudejaarsavond binnenblijven?

Als je gezond bent en even buiten bent, is het risico beperkt door de korte duur. Ben je gevoelig voor fijnstof, heb je astma, COPD, een hartaandoening, of ben je zwanger, dan is het verstandig om de eerste uren van het nieuwe jaar binnen door te brengen met ramen en deuren dicht. Wacht tot de lucht is opgetrokken voor je naar buiten gaat.

Kun je op de luchtkwaliteitskaart zien hoe slecht de lucht is met oud en nieuw?

Ja. De kaart toont actuele waarden van de RIVM-meetstations. Rond middernacht zie je de PM2.5-waarden in stadsstations snel rood of paars kleuren. De Samen Meten-data van burgermeters laat dit effect zelfs nog gedetailleerder zien, al zijn goedkope sensoren minder nauwkeurig bij zulke hoge piekmomenten.

Is vuurwerkfijnstof gevaarlijker dan gewoon fijnstof?

Het bevat meer zware metalen en chemische verbindingen dan verkeers- of houtroekfijnstof. Of het per microgram gevaarlijker is, is wetenschappelijk nog niet volledig uitgekristalliseerd. Wel is duidelijk dat de combinatie van hoge piekconcentraties en een bijzondere chemische samenstelling het de moeite waard maakt om extra voorzichtig te zijn, met name voor kwetsbare groepen.