Stikstofdioxide-kaart Nederland: waar NO2 het hoogst is

Stikstofdioxide (NO2) is niet hetzelfde als de stikstof uit de stikstofcrisis. In Nederland is NO2 het hoogst langs drukke stadswegen, tunnelmonden en snelwegen door de Randstad: op verkeersbelaste meetlocaties lag het jaargemiddelde in 2025 rond 20 microgram per kubieke meter (µg/m3), tegen 10 µg/m3 op het regionale platteland. Op deze pagina lees je waar NO2 in Nederland het hoogst is, hoe je dat op de kaart ziet en wat het voor je gezondheid betekent.

Stikstofdioxide is niet dezelfde stikstof als in het nieuws

In de Nederlandse politiek gaat "stikstof" bijna altijd over ammoniak (NH3): een gas dat vrijkomt uit mest en dat neerslaat op kwetsbare natuurgebieden, waar het de bodem verrijkt en zeldzame plantensoorten verdringt. Dat heet stikstofdepositie, en het raakt vooral de landbouw en de vergunningverlening voor bouwprojecten.

Stikstofdioxide (NO2) is een heel ander verhaal. Het ontstaat bij verbranding, vooral in dieselmotoren, en komt dus vooral van wegverkeer, scheepvaart en in mindere mate industrie en de glastuinbouw. Waar ammoniak vooral een probleem is voor de natuur, is NO2 vooral een probleem voor de lucht die je zelf inademt: langs een drukke weg, in een fietsstraat tussen het verkeer, of bij een schoolplein naast een doorgaande route. Het RIVM legt het onderscheid tussen beide vormen van stikstof uit op zijn overzichtspagina. Verwar je de twee, dan trek je al snel verkeerde conclusies: een schone polder kan een hoge stikstofdepositie hebben (door boerenbedrijven in de buurt) en toch een prima NO2-waarde, terwijl een drukke binnenstad qua depositie meevalt maar qua NO2 juist hoog scoort. Wil je precies weten wat NO2 doet, waar het vandaan komt en welke waarden gelden, dan vind je dat compact op de stofpagina over stikstofdioxide.

Waar in Nederland is de NO2-concentratie het hoogst

De hoogste NO2-waarden meet je niet op het platteland, maar direct naast het verkeer. Het RIVM en de GGD's onderscheiden daarom drie типes meetlocaties: regionale achtergrond (ver van bronnen), stedelijke achtergrond (in de stad, maar niet direct naast een weg) en verkeersbelaste locaties (vlak langs een drukke straat). In 2025 lag het landelijke jaargemiddelde op regionale achtergrondstations rond 10 µg/m3, op stedelijke achtergrondstations rond 16 µg/m3 en op verkeersbelaste locaties rond 20 µg/m3, blijkt uit de cijfers die het Compendium voor de Leefomgeving bijhoudt op basis van RIVM-meetnetten.

Dat patroon herhaalt zich overal: hoe dichter bij intensief verkeer, hoe hoger de waarde. Binnen steden zijn dat vooral doorgaande wegen door de binnenstad, invalswegen, drukke kruispunten en tunnelmonden, waar de uitlaatgassen van stilstaand en optrekkend verkeer zich ophopen zonder dat de wind ze snel wegblaast. De Randstad springt eruit: Amsterdam, Rotterdam en Den Haag hebben de meeste kilometers drukke stadsweg en dus de meeste locaties waar het jaargemiddelde de 20 tot 25 µg/m3 nadert. Op landelijke doorberekeningen voor 2024 kwam alleen in de provincie Gelderland nog een klein stukje weg (ongeveer 0,1 kilometer) uit boven de toekomstige EU-grens van 20 µg/m3 voor 2030, terwijl de huidige wettelijke grens van 40 µg/m3 nergens meer wordt overschreden. Op de kaarten voor Amsterdam en Rotterdam zie je dat verschil tussen binnenstad en buitenwijk direct terug: de waarden langs de ringwegen en grote uitvalswegen liggen structureel hoger dan een paar straten verderop in een rustige woonwijk.

Hoe je de NO2-kaart van luchtkwaliteitkaart.nl leest

Op de actuele kaart van Nederland zie je de luchtkwaliteit per gemeente en meetstation, inclusief de actuele NO2-waarde naast fijnstof en ozon. Kies je voor NO2 specifiek, dan kleurt de kaart op basis van de laatst gemeten of berekende concentratie: lichter waar de lucht schoner is, donkerder richting de norm. Belangrijk om te weten: de kaart toont een momentopname of een kort gemiddelde, geen jaargemiddelde. NO2 schommelt sterk gedurende de dag, met pieken tijdens de ochtend- en avondspits en een duidelijke dip in het weekend en tijdens vakanties, omdat het verkeer dan afneemt.

Wil je weten hoe representatief een station is voor jouw straat, kijk dan op het overzicht van alle meetstations: daar zie je of een station bij een drukke weg staat, in een woonwijk, of juist op regionale achtergrond. Een station op 500 meter van je huis dat aan de andere kant van een snelweg ligt, zegt minder over jouw voordeur dan een station in dezelfde straat. Voor een inschatting die is toegespitst op een specifiek adres, met de RIVM-jaargemiddelden en de bijbehorende toelichting, kun je het adresrapport laten opstellen; dat combineert de dichtstbijzijnde meetpunten met de berekende concentratiekaarten van het RIVM, in plaats van één losse meting.

Wat NO2 met je gezondheid doet

NO2 is een prikkelend gas dat de luchtwegen irriteert en op de langere termijn de longfunctie kan aantasten, vooral bij kinderen, ouderen en mensen met astma of COPD. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) verlaagde in 2021 haar advieswaarde voor het jaargemiddelde van 40 naar 10 µg/m3, een van de grootste aanscherpingen in de hele update. Dat gebeurde op basis van nieuw epidemiologisch bewijs dat ook bij lagere concentraties dan eerder gedacht sterfte en luchtwegklachten toenemen, zo staat te lezen in het factsheet van de WHO over buitenluchtkwaliteit en gezondheid.

Die advieswaarde van 10 µg/m3 wordt in Nederland op vrijwel alle stedelijke en verkeersbelaste locaties nog overschreden, ook al zit iedereen ruim onder de wettelijke EU-grens van 40 µg/m3. Dat is geen tegenstrijdigheid: de wettelijke norm is een juridische ondergrens waarboven een land in overtreding is, de WHO-waarde is een gezondheidskundig advies zonder juridische status. Voor wie chronische klachten aan de luchtwegen heeft, is het verschil relevant: wonen of dagelijks fietsen op een plek die ruim onder de wettelijke norm zit, kan nog altijd boven het niveau liggen waarop gezondheidseffecten beginnen. Heb je aanhoudende klachten die je aan de luchtkwaliteit toeschrijft, bespreek dat dan met je huisarts of de GGD; deze pagina geeft geen medisch advies, alleen de cijfers om het gesprek mee te onderbouwen.

De trend sinds 2010: flink schoner, maar niet meer dalend op elke plek

Over de lange termijn is de NO2-concentratie in Nederland fors gedaald. Op regionale achtergrondstations zakte het jaargemiddelde van ongeveer 25 µg/m3 in 1992 naar 10 µg/m3 nu, en op stedelijke achtergrondstations van 43 naar 16 µg/m3, blijkt uit de doorlopende reeks van het Compendium voor de Leefomgeving. Die daling komt vooral doordat auto's, vrachtwagens en bussen schoner zijn geworden: strengere Europese emissienormen (de opeenvolgende Euro-klassen), meer hybride en elektrische voertuigen, en filters die stikstofoxiden uit uitlaatgassen halen.

Sinds ongeveer 2010 is die daling vlakker geworden. De totale stikstofoxide-uitstoot in Nederland neemt sindsdien nauwelijks meer af, mede doordat de groei van het verkeer en hogere snelheidslimieten op een deel van het wegennet de winst van schonere motoren deels tenietdoen. Voor NO2 in de lucht betekent dit dat de resterende daling vooral nog te vinden is op specifieke knelpunten: een nieuwe rondweg die verkeer uit een centrum haalt, een schonere stadsbus, of een knip die doorgaand verkeer weert. Meer duiding over hoe de luchtkwaliteit in Nederland zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld, staat in het artikel over luchtvervuiling in Nederland: de trends op een rij.

Normen en advieswaarden voor NO2 op een rij

Om verwarring te voorkomen zet onderstaande tabel de belangrijkste NO2-waarden naast elkaar: de gezondheidskundige WHO-advieswaarde, de huidige wettelijke EU-grens, de nieuwe EU-grens die vanaf 2030 gaat gelden, en wat er in de praktijk in Nederland wordt gemeten op de drie typen meetlocaties.

Het opvallende patroon: Nederland voldoet vrijwel overal aan de wettelijke norm van vandaag, maar op verkeersbelaste locaties zit het land precies op de grens die vanaf 2030 gaat gelden, en ver boven het gezondheidskundige advies van de WHO. Dat verklaart waarom je in het nieuws soms leest dat "de lucht schoner is dan ooit" en tegelijk dat "de WHO-norm nog lang niet wordt gehaald": beide zinnen kunnen kloppen, omdat ze een andere lat gebruiken.

Wat je zelf kunt doen als je NO2-blootstelling wilt beperken

Je kunt de NO2-concentratie in je eigen straat niet veranderen, maar je kunt wel invloed uitoefenen op hoeveel je er zelf aan wordt blootgesteld. Drie veelvoorkomende situaties, met wat er in de praktijk verschilt.

Wonen langs een snelweg of drukke doorgaande weg. Het jaargemiddelde vlak naast zo'n weg ligt structureel hoger dan een paar honderd meter verderop, omdat NO2 snel verdunt zodra het van de bron wegwaait. Bij het kopen of huren van een woning is de luchtkwaliteit op postcode een concreet hulpmiddel om te zien hoe een straat scoort ten opzichte van de rest van de buurt, naast de gebruikelijke checks op geluid en fijnstof.

Fietsen of wandelen in de stad. Onderzoek naar blootstelling tijdens verplaatsingen laat zien dat je op een drukke fietsstraat vlak naast het autoverkeer meer NO2 binnenkrijgt dan op een parallelle, rustigere route iets verderop, ook als de reistijd nauwelijks verschilt. Een winkelstraat met veel stilstaand en optrekkend verkeer is voor NO2 vaak ongunstiger dan een drukke doorgaande weg waar het verkeer juist doorstroomt, omdat optrekkend verkeer meer uitstoot per meter oplevert. Meer over de relatie tussen verkeer en NO2 lees je in NO2 en verkeer: waarom de weg de belangrijkste bron is.

Een kinderdagverblijf of school naast een drukke weg. Kinderen ademen relatief meer lucht in per kilogram lichaamsgewicht dan volwassenen en hun longen zijn nog in ontwikkeling, wat NO2-blootstelling op jonge leeftijd extra relevant maakt. Voor een buitenspeelplaats direct aan een doorgaande weg kan het schuiven van speeltijden richting de dalperiodes tussen de spits, of het kiezen voor de kant van het gebouw die van de weg af ligt, al een verschil maken zonder dat er iets aan de weg zelf hoeft te veranderen.

• Kies bij een verhuizing bewust voor een route naar school of werk die niet direct langs de drukste weg loopt.
• Ventileer een woning aan een drukke straat bij voorkeur niet tijdens de ochtend- en avondspits.
• Check de luchtkwaliteit op postcode voordat je een woning koopt of huurt langs een doorgaande weg.
• Vermijd als fietser de drukste kruispunten waar verkeer stilstaat en optrekt; een blokje om kan qua blootstelling schelen.
• Vraag bij een kinderdagverblijf naast een drukke weg naar de ventilatie en de ligging van de buitenruimte.
• Volg de actuele NO2-waarde op de kaart op dagen met weinig wind, wanneer concentraties zich minder snel verspreiden.

Veelgestelde vragen

Is stikstofdioxide hetzelfde als de stikstof uit de stikstofcrisis?

Nee. De stikstofcrisis gaat over ammoniak (NH3) uit de landbouw, dat neerslaat op natuurgebieden en daar de bodem verrijkt. Stikstofdioxide (NO2) is een ander gas, dat vooral vrijkomt bij verbranding in verkeer en industrie en dat je inademt, met een direct effect op de luchtwegen in plaats van op de natuur.

Waar in Nederland is de NO2-concentratie het hoogst?

Op verkeersbelaste locaties in en om de Randstad: drukke stadswegen, invalswegen, kruispunten met veel optrekkend verkeer en tunnelmonden. Het landelijke jaargemiddelde op zulke locaties ligt rond 20 µg/m3, tegen ongeveer 10 µg/m3 op het regionale platteland, ver van verkeer en industrie.

Voldoet Nederland aan de wettelijke NO2-norm?

Ja, vrijwel overal. De huidige EU-grenswaarde van 40 µg/m3 jaargemiddelde wordt nauwelijks meer overschreden. De strengere norm van 20 µg/m3 die vanaf 1 januari 2030 gaat gelden, wordt op dit moment nog wel overschreden op een klein aantal drukke wegvakken, vooral in de grote steden.

Is de wettelijke NO2-norm hetzelfde als de WHO-advieswaarde?

Nee, en dat verschil is groot. De wettelijke EU-grens is nu 40 µg/m3 en wordt in 2030 20 µg/m3. De WHO-advieswaarde uit 2021 ligt op 10 µg/m3 jaargemiddelde, een gezondheidskundig advies zonder juridische status dat in Nederland op vrijwel alle stedelijke en verkeersbelaste locaties nog wordt overschreden.

Is de NO2-concentratie sinds 2010 nog gedaald?

De daling is sinds ongeveer 2010 veel vlakker dan in de decennia daarvoor. Schonere motoren zorgden lange tijd voor een gestage afname, maar de groei van het wegverkeer en snelheidsverhogingen op delen van het wegennet hebben die winst voor een groot deel tenietgedaan, zo blijkt uit de emissiecijfers van het RIVM.

Wat kan ik zelf doen tegen NO2-blootstelling in mijn straat?

Je kunt de concentratie in je straat niet veranderen, maar wel je eigen blootstelling beperken: kies een fietsroute iets verder van drukke kruispunten, ventileer niet tijdens de spits als je aan een drukke weg woont, en gebruik de kaart en de postcodecheck om te zien hoe jouw straat scoort ten opzichte van de omgeving.