Luchtvochtigheid op kantoor: dit is de ideale waarde

De meest gebruikte richtwaarde voor luchtvochtigheid op kantoor is 40 tot 60 procent relatieve vochtigheid. Er bestaat geen wettelijke norm in het Arbobesluit, maar buiten die bandbreedte nemen klachten zoals droge ogen, een prikkelende keel en statische schokken merkbaar toe. Hieronder lees je wie die 40 tot 60 procent aanbeveelt, waarom kantoren in de winter zo vaak te droog zijn, en wat je zelf kunt doen, per situatie.

Wat is de ideale luchtvochtigheid op kantoor?

Het Arboportaal, de officiële voorlichtingssite van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over arbeidsomstandigheden, noemt een relatieve luchtvochtigheid tussen de 30 en 70 procent over het algemeen behaaglijk. Diezelfde pagina zegt letterlijk dat dit niet in de wet is vastgelegd: er staat geen concreet percentage in het Arbobesluit of de Arbeidsomstandighedenwet. In de praktijk, bij adviesbureaus, GGD'en en facilitaire diensten, wordt vaak een strakkere bandbreedte van 40 tot 60 procent aangehouden als streefwaarde voor kantoorwerk. Die smallere marge combineert twee dingen: onder de 40 procent droogt slijmvlies uit en stijgt de kans op statische elektriciteit, boven de 60 procent groeien huisstofmijt en schimmels sneller. Bij normale kantoortemperatuur (20 tot 22 graden) valt 40 tot 60 procent binnen het bredere Arbo-comfortgebied, dus de twee richtlijnen spreken elkaar niet tegen, de een is alleen strenger dan de ander.

Belangrijk is dat luchtvochtigheid altijd relatief is: dezelfde hoeveelheid waterdamp in de lucht geeft een ander percentage bij 18 graden dan bij 24 graden. Een hygrometer meet daarom altijd in combinatie met de temperatuur op dat moment, en een percentage zonder die context zegt weinig.

Waarom wordt kantoorlucht in de winter zo droog?

Buitenlucht bevat in de winter bij lage temperaturen weinig waterdamp. Zodra die lucht via de ventilatie wordt opgewarmd naar kantoortemperatuur, daalt de relatieve luchtvochtigheid vaak tot onder de 30 procent, ook al is er buiten niets vreemds aan de hand. Verwarmen zonder bevochtiging is de belangrijkste oorzaak van droge kantoorlucht in Nederland. Daar komt bij dat veel kantoorgebouwen relatief veel mensen op een kleine oppervlakte hebben, met harde vloeren, tapijt en airconditioning die allemaal vocht aan de lucht onttrekken. In de zomer speelt het omgekeerde: airconditioning droogt de lucht ook dan uit, terwijl bij hoge buitenvochtigheid en slechte ventilatie een kantoor juist te vochtig kan aanvoelen.

Klachten door droge of vochtige lucht

Bij een te lage luchtvochtigheid (structureel onder de 30 procent) melden medewerkers vaak droge ogen, een droge of geïrriteerde keel, een droge huid, meer statische schokken bij het aanraken van deurklinken of bureaustoelen, en eerder hoofdpijn tegen het einde van de dag. Bij een te hoge luchtvochtigheid (structureel boven de 70 procent) gaat het vaker om een benauwd, muf gevoel, condens op ramen, en op de langere termijn schimmelvorming in slecht geventileerde hoeken. Niet elke klacht komt overigens door de luchtvochtigheid: droge ogen kunnen ook door beeldschermwerk komen, hoofdpijn door een te hoge CO2-concentratie of door verlichting. Een meting is de enige manier om te weten of luchtvochtigheid echt de oorzaak is, in plaats van te gokken.

Per probleem een oplossing

Niet elk kantoor heeft hetzelfde probleem, en niet elke oplossing werkt overal. Hieronder de vier situaties die het vaakst voorkomen.

Structureel te droog (onder 30 procent, vooral winter)

Zet een of meer verdampers of luchtbevochtigers neer, schaal die af op het vloeroppervlak en het aantal mensen. Kamerplanten helpen een beetje maar zijn geen vervanging voor een bevochtiger in een kantoor van honderden vierkante meters. Beperk daarnaast onnodig hoge verwarmingstemperaturen: elke graad extra verwarmen droogt de lucht verder uit.

Structureel te vochtig (boven 70 procent)

Controleer eerst of de ventilatie wel voldoende afvoert, vaak is te hoge vochtigheid een teken van onvoldoende ventilatie in plaats van te veel vocht aan de bron. Pas als ventileren niet genoeg helpt is een ontvochtiger een optie, met name in kelderverdiepingen of ruimtes zonder buitenmuur.

Wisselende waarden door het jaar heen

Een kantoor dat 's winters te droog en 's zomers te vochtig is, heeft meestal een ventilatiesysteem dat niet met het seizoen meebeweegt. Een enkele hygrometer die je een paar weken laat loggen, geeft al snel een patroon te zien waarmee de facilitaire dienst gericht kan bijsturen, in plaats van het hele jaar door dezelfde instelling aan te houden.

Klachten zonder afwijkende meting

Als een hygrometer keurig 45 tot 55 procent aangeeft en medewerkers toch klagen over droge ogen of hoofdpijn, ligt de oorzaak vaak elders: een te hoge CO2-concentratie door onvoldoende luchtverversing, tocht, een te warme werkplek, of beeldschermwerk zonder pauzes. Meet in dat geval ook CO2, want die twee grootheden worden vaak met elkaar verward terwijl ze los van elkaar staan.

Wat meet je, en waarmee?

Voor luchtvochtigheid volstaat een eenvoudige digitale hygrometer, die kost enkele tientjes en geeft een indicatie die ruim voldoende is voor kantoorgebruik. Plaats hem niet vlak bij een raam, een verwarming of een deur die vaak opengaat, want dat vertekent het beeld. Voor een breder oordeel over de luchtkwaliteit op kantoor is een CO2-meter minstens zo belangrijk: CO2 is de beste indicator voor hoe goed een ruimte geventileerd wordt, en een hoge concentratie duidt vaak ook op een hogere luchtvochtigheid doordat er simpelweg te weinig verse lucht binnenkomt. Combineer de twee metingen een paar dagen en je hebt een compleet beeld van het binnenklimaat op de werkplek.

Deelgeval: de open kantoortuin

In een open kantoortuin met honderd werkplekken zorgt de combinatie van veel mensen, veel apparatuur en vaak een groter volume aan verwarmde of gekoelde lucht voor een instabieler klimaat dan in een kleine ruimte. Metingen op meerdere plekken in dezelfde ruimte laten vaak verschillen van 5 tot 10 procentpunt zien tussen de plek bij het raam en de plek in het midden. Eén hygrometer bij de deur zegt dus weinig over de werkplek aan de andere kant van de verdieping. Bij klachten die op één plek geconcentreerd zijn, is een lokale meting bij die werkplek zelf zinvoller dan een gebouwbrede aanpak.

Deelgeval: de kleine spreekkamer

Een spreekkamer van tien vierkante meter met vier mensen en de deur dicht kan binnen een uur al merkbaar benauwder aanvoelen, doordat het volume klein is ten opzichte van het aantal aanwezigen. Dat voelt als vochtig, maar is in de eerste plaats een CO2-probleem: mensen ademen vocht en CO2 tegelijk uit, en in een kleine, slecht geventileerde ruimte lopen beide gelijk op. De oplossing is hier zelden een bevochtiger of ontvochtiger, maar simpelweg vaker een raam of deur open zetten tussen vergaderingen door, of een mechanisch ventilatiesysteem dat op bezetting reageert.

Deelgeval: de thuiswerkplek

Thuis is de luchtvochtigheid vaak grilliger dan op kantoor, omdat woningen kleiner zijn en activiteiten zoals koken, douchen en wasdrogen direct invloed hebben op de vochtigheid in de kamer waar je werkt. Een CO2-melder die je overdag in de werkkamer zet in plaats van 's nachts in de slaapkamer, geeft een goed beeld van hoe goed je thuiswerkplek geventileerd is. Voor luchtvochtigheid geldt hetzelfde advies als op kantoor: 40 tot 60 procent als streefwaarde, met dien verstande dat je thuis makkelijker zelf kunt bijsturen door een raam te kiepen of een losse bevochtiger of ontvochtiger neer te zetten.

Wat kun je als werknemer vragen?

Werkgevers zijn verplicht een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&O) op te stellen, waarin het binnenklimaat een van de aandachtspunten kan zijn, en de meeste bedrijven hebben een preventiemedewerker die klachten over het binnenklimaat in ontvangst neemt. Concreet kun je vragen om een meting van luchtvochtigheid en CO2 op de plek waar de klachten zich voordoen, liefst gedurende een normale werkweek en niet op één rustige dag. Blijven de klachten aanhouden zonder dat een meting iets afwijkends laat zien, dan is het reëel om ook andere factoren zoals verlichting, beeldschermwerk en werkdruk in de RI&O te betrekken, want luchtvochtigheid is niet automatisch de verklaring voor elke klacht op kantoor.

Checklist bij klachten over de kantoorlucht

De GGD GHOR, de koepel van de gemeentelijke gezondheidsdiensten, benadrukt bij een gezond binnenklimaat vooral gelijkmatige verwarming en permanente ventilatie om hoge luchtvochtigheid en condens te voorkomen. Op basis daarvan is dit een praktische volgorde als er klachten zijn over droge of vochtige lucht op kantoor:

• Meet minstens een week lang luchtvochtigheid en temperatuur op de plek waar de klacht zich voordoet, niet alleen bij de ingang van de afdeling.
• Meet tegelijk de CO2-concentratie, zodat je droogte en slechte ventilatie niet met elkaar verwart.
• Noteer het tijdstip van de klacht: begin van de dag, na de lunch, of pas laat in de middag, dat helpt om ventilatie- van verwarmingsproblemen te onderscheiden.
• Controleer of de ventilatieroosters en filters schoon en open zijn, een dichtgeslibd rooster geeft dezelfde klachten als een kapot systeem.
• Vergelijk de gemeten waarden met de 40 tot 60 procent streefwaarde, niet met de bredere 30 tot 70 procent uit het Arboportaal, want die laatste is een ondergrens voor comfort en geen streefwaarde.
• Leg de meetresultaten voor aan de preventiemedewerker of de facilitaire dienst voordat je zelf een bevochtiger of ontvochtiger aanschaft.

Veelgestelde vragen

Is 40 tot 60 procent luchtvochtigheid wettelijk verplicht op kantoor?

Nee. Het Arbobesluit bevat geen concreet percentage voor luchtvochtigheid. Het Arboportaal noemt een bredere bandbreedte van 30 tot 70 procent als behaaglijk, terwijl 40 tot 60 procent in de praktijk vaak als strengere streefwaarde wordt gehanteerd door adviesbureaus en facilitaire diensten. Een werkgever kan hier dus niet wettelijk op worden aangesproken, wel op de algemene zorgplicht voor een gezond binnenklimaat.

Waarom is kantoorlucht 's winters vaak droger dan 's zomers?

Koude buitenlucht bevat van nature weinig waterdamp. Zodra die lucht wordt opgewarmd tot kantoortemperatuur zonder dat er vocht wordt toegevoegd, daalt de relatieve luchtvochtigheid vaak ver onder de 30 procent, ook als het buiten niet extreem droog is. Dit is een van de belangrijkste oorzaken van winterse klachten over droge ogen en een droge keel op kantoor.

Kan te droge lucht ziekmakend zijn?

Droge slijmvliezen in neus en keel zijn minder goed in staat virusdeeltjes en stof af te vangen, waardoor sommige onderzoekers een verband zien tussen lage luchtvochtigheid en een grotere kans op verkoudheden in de winter. Dit is geen vervanging voor medisch advies: aanhoudende klachten bespreek je met de huisarts of de bedrijfsarts, niet alleen met een hygrometer.

Helpt een luchtbevochtiger altijd tegen droge kantoorlucht?

Alleen als de oorzaak echt bij de luchtvochtigheid ligt en niet bij een te hoge CO2-concentratie door slechte ventilatie. Een bevochtiger die je in een slecht geventileerde ruimte zet, lost het onderliggende ventilatieprobleem niet op en kan bij verkeerd onderhoud zelfs schimmelgroei in het toestel zelf veroorzaken. Meet dus eerst voordat je een bevochtiger aanschaft.

Wat is het verschil tussen luchtvochtigheid en luchtkwaliteit op kantoor?

Luchtvochtigheid is één onderdeel van het bredere binnenklimaat. Luchtkwaliteit op kantoor gaat ook over CO2, vluchtige organische stoffen (VOC) uit meubels en schoonmaakmiddelen, en bij kantoren aan een drukke weg ook over buitenlucht die via de ventilatie naar binnen komt. Een goede luchtvochtigheid zegt dus niets over de CO2-concentratie of fijnstofniveaus, die moet je apart meten.

Hoe vaak moet je luchtvochtigheid op kantoor meten?

Een eenmalige meting zegt weinig, omdat luchtvochtigheid met het seizoen en de bezetting meebeweegt. Een hygrometer die continu of een paar weken achter elkaar logt, geeft een veel betrouwbaarder beeld, zeker als je de winter- en zomerwaarden met elkaar wilt vergelijken voordat je in bevochtiging of ontvochtiging investeert.